ŞAHİN Alpay’la 68 Kuşağı üzerine bir sohbet yaptım. Bu akşam CNN Türk’te “Eğrisi Doğrusu” programında izleyebilirsiniz.
Alpay’ın şu vurgusu bilhassa önemli:

- Marksizmin dışında da dünyalar, fikirler, felsefeler olduğunu gördüm...
Daha önce sadece Marksist eserleri, hele de Lenin’in “Devlet ve Devrim” adlı büyüleyici kitabını okuyarak Marksizme ‘inanan’ Alpay, Stockholm Üniversitesi’nde görüyor ki, Marx’tan başka, John Locke’tan Karl Popper’e uzanan çok geniş bir felsefe yelpazesi de var!
Artık toplumun, hayatın ve evrenin karmaşıklığına ve muammalarına farklı pencerelerden bakabilme ve mukayese edebilme imkânını kazanıyor.
Bu, hepimiz için fevkalade önemlidir: Tek pencerenin, tek fikrin şartlandırmalarından kurtulmak!

Sol ve sağ
Türkiye 1960’lara kadar önemli ölçüde ‘kapalı toplum’ halinde ‘tek fikirli’ olarak yaşadı. Kemalizmin çeşitli yorumlarından başka hiçbir etkili fikir hareketi yoktu. 1960’larda fikir hayatımıza Marksizm girdi fakat Marksizmin ‘felsefe’sinden çok “devrim”i cazip geldi. Çünkü Kemalizmin “devrim” geleneğine ve 27 Mayıs’ın darbeciliğine kolayca eklemlenmişti.
“Devrim” tutkusu hür düşünceyi öylesine boğdu ki, çağın en büyük bilim felsefecisi olan Karl Popper’in Türkçeye çevrilip yayımlanmasını bile “karşı devrim” diye suçladılar. İlhan Selçuk’un Karl Popper’i “karşı devrimci” diye suçlaması yüzünden Cumhuriyet gazetesinde kavgalar yaşandı; kalıplar kırılmaya başlamıştı yani...
Bana sağı mı soracaksınız? Daha çok geleneksel değerleri savunuyorduk, o kadar. Hatta Ali Fuat Başgil, Mümtaz Turhan ve Peyami Safa gibi birkaç ismi hariç tutarsak, entelektüel bakımdan hayli kurak bir ortamdaydık.
Türkiye, İkinci Meşrutiyet döneminde yaşanan çok-fikirli zenginliğe benzer bir fikri çeşitlenmeye ancak 1980’lerden itibaren yöneldi.

Kalıplar kırılıyor
Özal’ın “dışa açılma” ve “piyasa ekonomisi” politikaları sayesinde “kapalı toplum” ve “otarşik ekonomi” duvarları aşıldı. Dünyayla, dünya fikir mirasıyla, dünya insanları ve dünya ekonomisiyle ilişkilerimiz gelişti. Liberalizm diye ‘ezber bozan’ bir kavram çıktı ortaya, mesela...
Tercüme faaliyeti hızlandı, yurtdışında akademik çalışmalar arttı.
Max Weber’in bizde ilk defa 1985’te tercüme edilip yayımlanmış olması, fikirler ve sosyal bilimler yönünden ne kadar geciktiğimizin resmidir.
Atatürk’ün Rousseau’yu okuduğunu övünerek anlatanların Karl Popper’i “karşı devrimci” diye mahkûm etmesi tekçi zihniyetin bir çıkmazıdır.
Ama ufkumuz genişleyip bakış açılarımız çeşitlendikçe Atatürk’e de çeşitli açılardan bakmaya başladık. Nutuk‘un ‘bilimsel baskı’sı yeni hazırlanıyor; seksen yıl gecikerek olsa da!
Özgürlük, eşitlik, demokrasi, piyasa gibi yeni süreçlerin etkisiyle, İslam konusundaki anlayış ve yorumlarımız da çeşitleniyor. Başsavcı’nın bunu “ılımlı İslam komplosu” zannetmesi, eski kalıplarla düşündüğü içindir.
Fikir yelpazesinin gelişmesi, kaynakların çeşitlenmesi son derece olumludur. Tarihin çok parlak bir dönemini oluşturan İslam medeniyeti de Müslümanların Yunan, Hint, İran ve Bizans felsefe ve kurumlarıyla tanışıp bunları özümsemeleriyle oluşmuştu.
Türkiye gelişiyor, fikren çeşitleniyor, zihin pencereleri açılıyor. Arabayı devirmeyelim, doğru yoldayız.

Bu makaleyi tavsiye et...

Bu yazıya ilk yorumu yazın

Sadece kayıtlı kullanıcılar yorum yazabilir.
Lütfen sisteme giriş yapın veya kayıt olun.

Powered by AkoComment Tweaked Special Edition v.1.4.3